نسبت و استناد دهيم و هر كدام را علّت بگوييم ، ترجّح بلامرجّح كه خلاف عقل است ، گفته‌ايم . بالأخره علاوه بر اينكه از فرض تعدّد واجب ، مفاسد عقلى بسيار لازم مىشود و عقلًا به هيچ وجه قابل اثبات نيست ، اين گونه فرض كه به اين نحو مستلزم فرض واجبهاى بىنهايت مىشود از نظر عقل و فطرت مردود است و يك هذيان‌گويى بيشتر نيست . بنابراين اگر از ابتدا فُرجه و خصوصيّت را در يكى از دو واجب فرض كرديم ، آنكه خصوصيّت ندارد ، فقط واجب است و ديگرى ممكن است ، و اگر در هر دو فرض مابه‌الامتياز كنيم ، خلف و خروج هر دو از امكان به وجوب لازم مىشود . « 1 » برهان تمانع برهان ديگر برهان معروف به « تمانع » است . اين برهان را با تقريرات مختلف بيان كرده‌اند كه بعضى ، آن تقريرات را تمام نشمرده‌اند ، ولى تقريرات صحيح و سليم نيز دارد كه معروف است . اين دليل را مستفاد از آيهء كريمه « لَو كانَ فيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا » « 2 » مىدانند كه چون كلام ما در اين بحث طولانى شده و طرح اين دليل و تقريرات مختلف آن و بيانات متكلّمان و مفسّران و حكيمان پيرامون آن و بحث در تفسير آيهء كريمه و اظهار نظر در اين مطالب مجال وسيع مىخواهد ، از مطرح كردن آن در اينجا خوددارى مىكنيم چنان كه از بيان دلايل ديگر نيز خوددارى شد .

--> ( 1 ) . در شرح فرمايش امام عليه السلام ، كوشش كردم تا بلكه تمام جوانب دليل را بيان كنم كه به اين نحو مستوفى ، در كلام كسى نديده‌ام . مع‌ذلك بررسى و تكميل و بيان كافىتر را به عهدهء بزرگان فن و حاملان احاديث آل محمّد - صلوات اللَّه عليهم اجمعين - مىگذارم . ( 2 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 22 .